Sluit [X]   
 

Villa Eikenrode in 1990: gekraakt

© 1999-2017, René G.A. Ros
Laatst gewijzigd 15-3-2017

Lunetten, bunkers en crisisbeheersing - Korps Luchtwachtdienst

Tussen 1951 en 1955 werden in geheel Nederland, waaronder de regio Amsterdam, luchtwachtposten ingericht. Als onderdeel van het Commando Luchtverdediging moesten hiermee vliegtuigbewegingen gevolgd worden.

Zie ook Korps Luchtwachtdienst voor informatie voor geheel Nederland en de resterende posten.

Code van post bestaat uit sectornummer, kring letter en postnummer.
Alleen informatie over de posten in de regio is beschikbaar. Andere posten van de kringen worden alleen bij naam genoemd.

Functie

Het Royal Observer Corps in Engeland was succesvol tijdens de Slag om Engeland. En in eigen land had de Vrijwillige Landstorm en de Luchtwachtdienst voor de Tweede Wereldoorlog goed gefunctioneerd. En alhoewel de waarnemingstechnieken en vliegtuigen tijdens de oorlog sterk verbeterd waren meende men de voor-oorlogse vliegtuigwaarneming ook in de Koude Oorlog te kunnen gebruiken. Mede omdat de radartechniek destijds nog onvoldoende geschikt was tegen laagoverkomende vliegtuigen.

Op 1 mei 1950 werd daartoe het Korps Luchtwachtdienst (K.L.D.) als onderdeel van het Commando Luchtverdediging van de Koninklijke Luchtmacht opgericht met als taak het signaleren, melden en blijven volgen van vijandelijke vliegtuigen die het Nederlandse luchtruim tot op een hoogte van 5.000 voet (1.500 meter) binnenvlogen. Tevens moesten vijandelijke parachutistenacties en ABC (atoom, biologische en chemische) aanvallen gemeld worden.

Luchtwachttoren
De luchtwachttoren '7T1 Winschoten' (15,06 meter) nabij Napels ten westen van Winschoten in de provincie Groningen.
(Foto: © Henk Hulzebos, 2002)

Locatie

Een systeem van luchtwachtposten met een landelijke dekking werd opgezet. Er werden acht luchtwachtgroepen met één luchtwachtcentrum opgericht met acht tot twaalf kringen met elk meestal drie en soms vier posten per kring. Op gehoor konden vliegtuigen op een afstand van acht kilometer worden waargenomen en daarom konden de posten op een onderlinge afstand van zestien kilometer geplaatst worden. Er werden tussen met name 1951 en 1955 in totaal 275 posten ingericht waarvan 137 op bestaande gebouwen en 138 op speciaal ontworpen raatbouwtorens. In de provincie Noord-Holland waren er 24 posten waarvan zeven met een raatbouwtoren.

De raatbouwtorens bestonden uit pre-fab betonnen elementen en konden tot verschillende hoogtes samengesteld worden. Onderaan de toren waren de raatelementen met tegels bedekt om inklimmen te voorkomen. Het middendeel van de toren was een open trappenhuis. De open observatiecabine en een overdekte schuilnis bovenin de toren waren ook met tegels bedekt tegen scherfwerking. De observatiecabine was 3 bij 3 meter en de schuilnis was 2 m. hoog, 3 m. lang en 1 m. diep.

Gebruik

In vredestijd werden de torens alleen bemand tijdens oefeningen maar in oorlog en bij oorlogsdreiging waren er permanent twee luchtwachters aanwezig met een dienst van drie uur. In totaal waren er 5.200 personen bij de K.L.D. betrokken, merendeels vrijwilligers, waarbij de mannen de posten bezetten en vrouwen in de luchtwachtcentra werkten. In 1955 was nog maar 80% van de vrijwilligers gerekruteerd en tussen de 60-70% van de luchtwachters verscheen op de cursussen.

Elke luchtwachtpost had een luchtwachtinstrument, in de observatiecabine, met daarop een verrekijker waarbij de richting en afstand afgelezen kon worden. Via een telefonische verbinding met de andere posten in de eigen kring en het luchtwachtcentrum werden de waarnemingen doorgegeven. In het luchtwachtcentrum hielden twaalf plotsters de posities binnen de groep op een plottafel bij en zeven plotsters op een 'long-range' bord de waarnemingen buiten de groep.

De luchtwachtposten in Nederland rapporteerden via hun luchtwachtcentrum aan het Sector Operations Centre van het Commando Luchtverdediging. Met uitzondering van de de posten in Zuid-Limburg welke aan een luchtwachtcentrum van de Belgische luchtwacht in Hasselt rapporteerden. Aangevuld met radarinformatie werden gevechtsvliegtuigen, luchtdoelartillerie, de Bescherming Bevolking (B.B.) en lokale troepen gealarmeerd.
Van 1950 tot 1958 was het centre gevestigd in een van oorsprong Duits bunker (Ceasar) in Zeist. Deze bunker was voor de Stab I. Jagdkorps van de Luftwaffe gebouwd maar niet gebruikt. In 1948/1949 was het verbouwd met een camouflage als kantoorgebouw. Van 1958 tot 1964 was het centre gevestigd in Nieuw-Milligen.

Buiten gebruik

In de periode 1953-1964 nam de snelheid van de vliegtuigen toe tot rond de geluidssnelheid en dat overtrof de verwerkingssnelheid van de K.L.D. met 10 tot 30 seconden. In 1964 werd de K.L.D. dan ook opgeheven. Een tiental raatbouwtorens werden overgenomen door de B.B. welke er apparatuur plaatste voor het lokaliseren van een atoombom-inslag. Naast die torens werd een ondergrondse schuilplaats voor vier personen gebouwd. Deze functie verviel in 1980 of 1989 en ook deze torens werden afgestoten. De meeste posten zijn in de loop der tijd gesloopt en anno 2007 zijn er slechts een klein aantal in Nederland over. In de regio Amsterdam is geen enkele raatbouwtoren meer aanwezig.

Zie Luchtalarmposten en Luchtwachtdienst voor een soortgelijke systemen van observatieposten in andere perioden.

Met dank aan Sandra van Lochem en anderen.
Foto's: © René Ros en Sandra van Lochem.

Bronnen:
- Luchtwachttorens in Nederland. Hans Sakkers en Johan den Hollander
- Luchtwachttorens, militair erfgoed uit de Koude Oorlog (in Historisch Geografisch Tijdschrift, nr. 3, 18e jrg., 2000) Sandra van Lochem-van der Wel en Henk van Lochem.

RSS Feed met nieuws over de Stelling Stelling van Amsterdam Twitter Stelling van Amsterdam op sociaal netwerk Facebook Doc.centrum Stelling van Amsterdam op LinkedIn
Stelling van Amsterdam op foto-site Instagram Stelling van Amsterdam op foto-site Flickr Stelling van Amsterdam op foto-locatie site Panoramio Stelling van Amsterdam op video netwerk YouTube Stelling van Amsterdam op Layar Reality Browser voor smartphones

www.stelling-amsterdam.nl wordt verzorgd door particuliere experts en is geen website van een overheid.
Gebruik door commerciële partijen alleen met voorafgaande toestemming. Geen toegang voor bestuur/medewerkers Stichting Mega.
Stelling van Amsterdam. Een stadsmuur van water.
UNESCO Werelderfgoed sinds 1996
Maas+deNatris verrichten militair-historisch onderzoek op het snijvlak van defensie en samenleving en vertalen dat naar gedrukte en digitale media. (Advertentie)
 
 
 
Maas+deNatris verrichten militair-historisch onderzoek op het snijvlak van defensie en samenleving en vertalen dat naar gedrukte en digitale media. (Advertentie)